Kamienice Rynku Wrocław tworzą jeden z najlepiej rozpoznawalnych zespołów mieszczańskiej zabudowy w Polsce. Otaczają centralną część Rynku Wrocław, tworząc cztery pierzeje: północną, południową, wschodnią i zachodnią. Większość budynków ma średniowieczne korzenie, choć widoczne dziś elewacje są efektem licznych przebudów prowadzonych od gotyku po XIX wiek.
Kolorowe fasady sprawiają wrażenie jednolitej zabudowy, jednak niemal każda kamienica powstawała w innym okresie i była wielokrotnie przebudowywana. Obok gotyckich murów można znaleźć elementy renesansowe, barokowe i klasycystyczne.
Czym są pierzeje Rynku Wrocław?
Pierzeją nazywa się ciąg budynków tworzących jedną stronę placu lub ulicy. Rynek we Wrocławiu otaczają cztery pierzeje, które razem tworzą zwarty historyczny układ urbanistyczny zachowany od średniowiecza.
- Pierzeja północna – jedna z najbardziej zróżnicowanych architektonicznie.
- Pierzeja wschodnia – wyróżnia się dużą liczbą bogato zdobionych fasad.
- Pierzeja południowa – zachowała charakter historycznej zabudowy mieszczańskiej.
- Pierzeja zachodnia – została w dużym stopniu odbudowana po zniszczeniach wojennych.
Ile kamienic znajduje się przy Rynku Wrocław?
W czterech pierzejach znajduje się około 60 numerów adresowych. Faktyczna liczba historycznych kamienic jest trudniejsza do określenia, ponieważ część budynków była przez wieki łączona lub dzielona. Cały zespół należy do najcenniejszych przykładów zabudowy mieszczańskiej w Europie Środkowej.
Które kamienice są oryginalne, a które odbudowane?
Podczas oblężenia Festung Breslau w 1945 roku część zabudowy Rynku została poważnie uszkodzona. Największe zniszczenia dotknęły zachodnią część placu. Po wojnie rozpoczęto wieloletni proces odbudowy oparty na zachowanych planach, fotografiach i ocalałych fragmentach murów.
W praktyce można wyróżnić trzy grupy budynków:
- Kamienice zachowane w dużej części historycznej substancji – szczególnie w pierzei północnej i wschodniej.
- Kamienice wiernie zrekonstruowane – odbudowane na podstawie dokumentacji historycznej.
- Kamienice odbudowane w uproszczonej formie – zachowujące historyczne proporcje, ale z ograniczoną liczbą detali.
Nawet budynki odbudowane po wojnie pozostają częścią historycznego zespołu urbanistycznego Starego Miasta.
Jak rozpoznać styl architektoniczny kamienicy?
Elewacje Rynku są efektem kilku stuleci przebudów. Poszczególne style można rozpoznać po charakterystycznych detalach.
Gotyk
- strzeliste proporcje;
- ostrołukowe elementy;
- ceglane dekoracje i blendy;
- wysokie szczyty.
Renesans
- regularny układ okien;
- dekoracyjne attyki;
- bogatsze zdobienia fasad;
- symetryczne kompozycje.
Barok
- faliste linie zwieńczeń;
- rozbudowane sztukaterie;
- mansardowe dachy;
- większa dekoracyjność elewacji.
Jak czytać fasadę kamienicy?
Najwięcej informacji można uzyskać, obserwując budynek od parteru ku górze.
- Portal wejściowy – często zachowuje najstarsze elementy dekoracyjne.
- Parter – zwykle był wielokrotnie przebudowywany na potrzeby handlu.
- Piętra mieszkalne – ich układ pozwala rozpoznać okres przebudowy.
- Szczyt lub dach – często wskazuje dominujący styl architektoniczny.
Kamienice szczególnie rozpoznawalne
Kamienica Pod Złotym Psem (Rynek 41)
To jedna z najbardziej znanych kamienic zachodniej pierzei. Nazwa pochodzi od figury psa znajdującej się nad wejściem. Obecny wygląd budynku jest wynikiem późniejszych przebudów o charakterze barokowym.
Kamienica Pod Gryfami (Rynek 2)
Położona we wschodniej pierzei kamienica wyróżnia się dekoracyjną fasadą i motywem gryfów, od których pochodzi jej nazwa. Należy do najczęściej fotografowanych budynków tej części Rynku.
Kamienice Jaś i Małgosia
Choć formalnie znajdują się przy północno-zachodnim narożniku placu, są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów zabudowy historycznego centrum. Łączy je przejście prowadzące w stronę kościoła św. Elżbiety.
Która pierzeja jest najciekawsza?
Pod względem liczby zachowanych detali architektonicznych szczególnie wyróżniają się pierzeje wschodnia i północna. Widać tam dużą różnorodność stylów oraz liczne historyczne zdobienia. Zachodnia część placu prezentuje bardziej jednolity charakter wynikający z powojennej odbudowy.
Skąd najlepiej oglądać kamienice?
Najlepszy widok zapewnia środkowa część placu. Z odległości około 30–40 metrów można jednocześnie obserwować całą elewację, dach oraz sąsiednie budynki, co ułatwia porównywanie stylów architektonicznych.
Bezpośrednio pod fasadą łatwiej dostrzec detale, ale trudniej ocenić proporcje całej kompozycji.
Na co najczęściej nie zwraca się uwagi?
Najwięcej uwagi przyciągają lokale gastronomiczne zajmujące partery budynków. Tymczasem najcenniejsze elementy architektoniczne znajdują się zwykle wyżej: herby, kartusze, gzymsy, rzeźby, attyki i historyczne zwieńczenia dachów.
Ile czasu zajmuje obejrzenie kamienic?
Przejście wokół wszystkich czterech pierzei zajmuje około 20–30 minut. Dokładniejsza obserwacja fasad i detali architektonicznych wymaga zwykle od 40 do 60 minut. Czas jest zbliżony do spokojnego obejścia Starego Ratusza, który znajduje się w centralnej części placu.
